“સમયને સાચવી લેવાની આ તક છે, સખી, હજી તો શ્વાસની આવનજાવન ચાલુ છે…” — જેમના શબ્દોમાં સમય અને શ્વાસની ફિલસૂફી ધબકતી હતી, તે કવિવર શ્રી રાજેન્દ્ર શુક્લના શ્વાસની આવનજાવન આજે કાયમ માટે થંભી ગઈ છે. ગુજરાતી ગઝલના આકાશનો સૌથી તેજસ્વી ધ્રુવતારક આજે ખરી પડતાં સમગ્ર ગુજરાતી સાહિત્ય અને કાવ્ય જગતમાં ઘેરા શોકની લાગણી પ્રસરી ગઈ છે. શબ્દોને જેમણે મંત્ર બનાવ્યા અને ગઝલને જેમણે ઉપનિષદની ઊંચાઈ આપી, તેવા મૂર્ધન્ય કવિની દૈહિક વિદાય સમગ્ર ગુજરાતી ભાષા માટે ક્યારેય ન પુરાય તેવી ખોટ છે.
૧૨ ઓક્ટોબર, ૧૯૪૨ના રોજ જૂનાગઢ જિલ્લાના બાંટવા ખાતે જન્મેલા રાજેન્દ્ર શુક્લએ ગુજરાતી ગઝલને એક નવો જ આયામ આપ્યો હતો. તેમણે ગઝલને પરંપરાગત ઉર્દૂ-ફારસી છાંટમાંથી બહાર કાઢીને શુદ્ધ ભારતીય અધ્યાત્મ, સંસ્કૃતિ અને તત્ત્વજ્ઞાન સાથે જોડી હતી. સંસ્કૃત છંદો પરની અદભુત પકડ અને નરસિંહ-મીરાંની ભક્તિપરંપરાનો અનોખો સંગમ તેમની કવિતાઓમાં ઝળકતો હતો. તેમનો પાંચ ભાગમાં પ્રકાશિત થયેલો ગઝલસંગ્રહ ‘ગઝલસંહિતા’ આજે પણ ગુજરાતી સાહિત્યનો એક અમર અને ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ ગણાય છે.
પોતાના દીર્ઘ સાહિત્યિક પ્રદાન બદલ તેઓ રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક, સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ અને નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ જેવા પ્રતિષ્ઠિત સન્માનોથી વિભૂષિત થયા હતા. જીવનની ક્ષણભંગુરતાને પોતાની કલમથી અમર કરનાર આ કવિની “બદલતો રહે છે સતત રંગ એનો, સમય કોઈનો પણ સગો થઈ શક્યો નૈં” અને “એક સરખાં સુખ દુઃખ સૌનાં હોતાં નથી, સૌનાં રડવાનાં કારણો પણ નોખાં હોય છે” જેવી અમર પંક્તિઓ આજે સાહિત્યપ્રેમીઓની આંખો ભીની કરી રહી છે. તેમનો પાર્થિવ દેહ ભલે પંચમહાભૂતમાં વિલીન થયો હોય, પરંતુ તેમના શબ્દો, ગઝલો અને સંવેદનાઓ જ્યાં સુધી ગુજરાતી ભાષા જીવંત છે ત્યાં સુધી આપણી વચ્ચે ધબકતી રહેશે.
