ગુજરાતમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ – UCC) લાગુ કરવાની દિશામાં વર્ષ 2026 અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થઈ રહ્યું છે. ઉત્તરાખંડ બાદ આ કાયદો લાગુ કરનાર ગુજરાત દેશનું બીજું મહત્વનું રાજ્ય બનવાની તૈયારીમાં છે. રાજ્ય સરકારે UCC માટે રચાયેલી વિશેષ ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિના અહેવાલ અને ભલામણોના આધારે કાયદાના મુસદ્દાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી છે.
આ કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય તમામ ધર્મના નાગરિકો માટે લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસાઈ હક, દત્તક વિધાન અને ભરણપોષણ જેવા અંગત કાયદાઓમાં સમાનતા લાવવાનો છે. રાજ્ય સરકારનું માનવું છે કે આ કાયદો લિંગ સમાનતા (Gender Equality) સુનિશ્ચિત કરશે અને ખાસ કરીને મહિલાઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરશે.
કાયદાના સૂચિત મુસદ્દામાં સમાવિષ્ટ મુખ્ય બાબતો:
* તમામ ધર્મો માટે લગ્ન અને છૂટાછેડાની સત્તાવાર નોંધણી ફરજિયાત બનાવવી.
* બહુપત્નીત્વ પ્રથા પર કાનૂની પ્રતિબંધ અને લગ્ન માટે સમાન વયમર્યાદા.
* પિતૃક સંપત્તિમાં પુત્રોની જેમ જ પુત્રીઓને પણ સમાન વારસાઈ હક.
* લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતા યુગલો માટે ચોક્કસ નિયમો અને સુરક્ષા માળખું.
* મુસ્લિમ મહિલાઓ માટે હલાલા, ઇદ્દત અને ઇદ્દત દરમિયાનના ભરણપોષણ સંબંધિત નિયમોમાં સુધારો.
જોકે, આ કાયદાને લઈને સામાજિક અને રાજકીય સ્તરે વિવિધ ચર્ચાઓ પણ ચાલી રહી છે. આદિવાસી સમુદાયોની આગવી પરંપરાઓ અને રીતરિવાજોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમના મૂળભૂત રૂઢિગત અધિકારોને ખલેલ પહોંચાડવામાં નહીં આવે.
વિપક્ષ અને કેટલાક સંગઠનો આ કાયદાને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને બંધારણીય અધિકારો પર તરાપ ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કાયદાના સમર્થકો તેને આધુનિક અને સર્વસમાવેશક સમાજ માટે અનિવાર્ય સુધારો માને છે. આગામી વિધાનસભા સત્રમાં વિધેયક પસાર થયા બાદ ગુજરાતમાં એક ઐતિહાસિક કાનૂની વ્યવસ્થા અમલમાં આવશે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં ગુજરાતમાં ઐતિહાસિક કાયદો લાવવાની તૈયારી
